litouwen 2

Druskininkai was de eerste stad in Litouwen die we bezochten. Van oudsher staat Druskininkai bekend als kuuroord vanwege zijn vele minerale bronnen. Opvallend is de ruime opzet van de stad: brede straten; aangelegde parken waar menig inwoner wandelt en inderdaad luxe uitziende gebouwen waar spa’s in huisvesten. Op zoek naar het huis waar (de kunstenaar) Lipschitz gewoond heeft stuitten we op een houten- in de voor Litouwen kenmerkende kleur geel- verlaten huis. Na zijn dood was er een museum in gevestigd, maar nu ligt het er verlaten bij.

IMG_6789
Door het raam is nog een portret te zien van Lipschitz .

lipschitz huis

Litouwen was eeuwenlang het centrum van het Joodse leven in Oost-Europa, met zo’n 350.000 Joden. Alleen in Vilnius stonden al honderd synagoges, en de stad had als bijnaam ‘Jeruzalem van het noorden’. Vóór de Tweede Wereldoorlog woonden er in de Litouwse hoofdstad zo’n tweehonderdduizend Joden. Toen Duitsland de Sovjet-Unie de oorlog verklaarde in 1941 werden vrijwel alle Joden in Litouwen omgebracht. 94 procent van de Joden werd vermoord, de rest vluchtte naar de VS of Israël. Overal in het land zijn massagraven die herinneren aan de genocide waarbij Joden naar bossen werden gedreven en geëxecuteerd”.

Tegenover het huis moet een herdenkingsteken staan aan de joodse inwoners die in de holocaust zijn omgekomen. Na enig zoeken vinden we een kleine gedenksteen .Omdat ik toch wat groters had verwacht dan deze steen, gezien het grote aantal Joodse inwoners die het land is kwijtgeraakt, ben ik enigszins teleurgesteld.

IMG_6788IMG_6787

Wordt hiermee een deel van haar geschiedenis gewist? Of wil de Litouwer niet herinnerd worden aan dat deel van de geschiedenis? Of zien ze het als een daad van Rusland en Duitsland, waaraan ze geen schuld hebben?

IMG_6785
Nog geen honderd meter verderop staat een imposante Russisch Orthodoxe kerk. Het land dat tijdens zijn overheersing van Litouwen alle Joodse activiteiten verbood.

Onder Russisch bewind werden Joodse grafzerken gebruikt bij de bouw van nieuwe gebouwen. Mede door de inzet van Dovid Katz * die de geschiedenis van Joodse Litouwers onder de aandacht brengt heeft Vilnius besloten de grafzerken uit de gebouwen te halen:

Het gemeentebestuur in Vilnius is begonnen met het Joodse erfgoed in ere te herstellen. Burgemeester Remigijus Simasius verwijderde vorige week de eerste Joodse grafsteen uit een elektriciteitscentrale die door de Sovjets tussen 1965-1968 was gebouwd. Daarvoor werd als materiaal onder meer Joodse grafstenen gebruikt. Na 26 jaar als onafhankelijk land is het nu tijd om deze grafstenen te verwijderen, die een zo duidelijk teken van respectloosheid zijn ten opzichte van onze Joodse gemeenschap”, aldus de burgemeester. De grafstenen zullen overgebracht worden naar een nieuwe begraafplaats die aangelegd wordt in samenwerking met de Joodse gemeenschap in Vilnius”, aldus de burgemeester.”

* “De Amerikaanse hoogleraar Dovid Katz (1956), die bijna twintig jaar Jiddisch doceerde in Oxford, hoorde als kind in Brooklyn verhalen over joods Litouwen. Zijn vader, de dichter Menke Katz, kwam ervandaan. In 1990 ging Katz zelf naar Litouwen om te zien of hij nog iets kon terugvinden van die wereld en van de taal.”
“Katz heeft niet de illusie dat hij het vooroorlogse joodse leven kan reconstrueren. ‘Over een paar jaar is het afgelopen.Voor die tijd willen we zoveel mogelijk vastleggen.”.
(Hilde Pach: De laatste joden van Litouwen. Terug naar Wilna)

Kuierend door de stad is er veel te zien: een museum (het voormalige woonhuis) van de kunstenaar en componist ciurlionis; een straat die naar hem vernoemd is en waarlangs talloze afbeeldingen van zijn schilderijen zijn opgesteld. Op de site van ppsimons.com staat een uitgebreid verslag over deze kunstenaar. De stad maakt een westerse en ontspannen indruk. Toch is het nog niet zo lang geleden dat Litouwen onafhankelijk werd (1994) van Rusland. een aanleiding voor deze onafhankelijkheid was (o.a.) de menselijke ketting die mensen vormden En nog steeds blijft er angst bestaan voor een inval van Rusland. In die zin is er een verschil tussen de oudere generatie die de overheersing van Rusland hebben meegemaakt en ze wantrouwig heeft gemaakt (Jan Brokken:Baltische zielen”) en de jongere generatie, die meestal ook Engels spreekt, zich tot het Westen richt en zich opener opstelt. Los van de angst voor Russische overheersing.

Indrukwekkend onderdeel van de geschiedenis van Litouwen is de “Baltische ketting “.In augustus 1989 vormden twee miljoen mensen hand in hand een ketting om een 600-kilometer lange menselijke ketting door Estland, Letland en Litouwen te vormen. Zij vestigden hiermee de aandacht op het lot van de Baltische landen en op de 50ste verjaardag van het Molotov-Ribbentroppact dat tot de bezetting van de drie landen leidde. Een geweldloze actie die tot hun onafhankelijkheid leidde.

baltische ketting

Advertenties

2 gedachtes over “litouwen 2

  1. Mooi stukje! Hoe meer ik me in de geschiedenis verdiep hoe meer gecompliceerd het beeld wordt m.b.t. de etnische groepen en hun rol in de geschienis. Het gevoel van een Litouwse identiteit is pas op gang gekomen zo eind 19e eeuw. Daarna is het in een stad als Vilnius weer bijna verdwenen geraakt om pas vanaf 1990 weer sterk te worden. De rol van al de bevolkingsgroepen naar elkaar en naar de joden in het bijzonder is niet altijd fraai geweest. Zie ook https://ppsimons.com/2019/08/14/litouwen en https://ppsimons.com/2019/08/16/vilnius

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s